قرآن؛ سنگ صبور جامعه در طوفان تهدیدها

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، در جهان پرهیاهوی امروز، جایی که اخبار، شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های متعدد فکری هر روز انسان را با سیل اطلاعات و فشارهای روحی و اجتماعی روبه‌رو می‌کنند، قرآن کریم همچنان به‌عنوان پناهگاه معنوی و راهنمای زندگی، جایگاه ویژه‌ای در دل جامعه دارد. پویش ملی «زندگی با آیه‌ها»، که اکنون وارد سومین سال خود شده، کوششی است برای آنکه آموزه‌های قرآنی نه تنها در رسانه‌ها بلکه در سبک زندگی روزمره مردم جاری شود؛ حرکتی که هم نماد توجه به کلام‌الله است و هم پاسخی فرهنگی و اجتماعی به دغدغه‌ها و بحران‌های جامعه امروز.
در این مسیر، گفت‌وگو با حجت‌الاسلام سید محمدحسین میرلوحی، استاد دانشگاه، تصویری روشن از اهمیت انس با قرآن و نقش آن در تقویت همبستگی، استقامت و امید اجتماعی ارائه می‌دهد. او ضمن بررسی حوادث تاریخی و روزمره، توصیه‌های قرآن و نقش پویش «زندگی با آیه‌ها» در زندگی فردی و جمعی مردم را با دقت و عمق تشریح می‌کند.

قرآن؛ پناهگاه معنوی در هنگامه بحران

حجت‌الاسلام سید محمدحسین میرلوحی، استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه انس با قرآن در زندگی روزمره مردم، بر ضرورت بازاندیشی در فهم مفاهیم بنیادین دینی تأکید می‌کند و می‌گوید: «برخی واژه‌ها به دلیل تکرار فراوان، چنان عادی شده‌اند که عظمت و اهمیت آن‌ها از نظرها پنهان می‌ماند؛ واژه‌هایی که همچون هوایی که تنفس می‌کنیم، حضورشان بدیهی تلقی می‌شود. یکی از این مفاهیم، «کلام‌الله» است؛ کلام خدایی که خالق همه هستی است، از کوچک‌ترین موجودات در سطح اقیانوس‌ها تا بزرگ‌ترین اجرام آسمانی در فاصله میلیاردها سال نوری. این کلام، سخن کسی است که لحظه‌به‌لحظه حیات انسان وابسته به افاضه وجود از سوی اوست.»
او با اشاره به تعبیر «حبیب من لا حبیب له» ادامه می‌دهد: «خدای متعال دوست حقیقی کسی است که در این عالم دوستی ندارد. از این رو، انس با قرآن در حقیقت انس با تنها دوست واقعی انسان است؛ دوستی که آرامش‌بخش‌ترین، نورانی‌ترین، زیباترین و شیواترین سخن‌ها را با انسان در میان می‌گذارد. به همین دلیل، انسان باید برای این انس وقت بگذارد و آن را در متن زندگی خود جدی بگیرد.»
حجت‌الاسلام میرلوحی با تأکید بر نقش ویژه قرآن در شرایط دشوار، خاطرنشان می‌کند: «در روزهای بحران و شرایط سخت، نیاز انسان به انس با این دوست حقیقی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. در روایات نیز توصیه شده است هنگامی که فتنه‌ها و سختی‌ها مانند پاره‌های شب تاریک بر انسان هجوم می‌آورند و فضای پیرامون را تیره می‌کنند، باید به قرآن پناه برد؛ به همان دوستی که قدرتمندترین، مهربان‌ترین و مطمئن‌ترین پناهگاه است. وقتی انسان در برابر سختی‌هایی قرار می‌گیرد که راه چاره‌ای برای آن نمی‌یابد، طبیعی است که به این پناه مطلق روی آورد؛ و قرآن دقیقاً چنین جایگاهی دارد: «فَإِذَا الْتَبَسَتْ عَلَیْکُمُ الْفِتَنُ کَقِطَعِ اللَّیْلِ الْمُظْلِمِ فَعَلَیْکُمْ بِالْقُرْآنِ.»
او تصریح می‌کند: «در بحران‌ها و شرایط سخت، گریزی از انس بیشتر با قرآن نیست و این انس باید در زندگی اجتماعی نیز دیده شود؛ در مترو، پارک، صف نانوایی و پمپ بنزین باید این صحنه‌ها مشاهده شود که هرچه شرایط سخت‌تر می‌شود، انسان دست در جیب می‌برد، گوشی یا قرآن جیبی خود را برمی‌دارد و با قرآن انس می‌گیرد.»

مسجد و قرآن در خط مقدم نبرد نرم

حجت‌الاسلام میرلوحی، با اشاره به حوادث ۱۸ و ۱۹ دی و تعرض به مساجد و قرآن، این رفتارها را از دو زاویه «تحلیل فرازمینی» و «تحلیل زمینی» قابل بررسی می‌داند و می‌گوید«: در تحلیل فرازمینی، شیطان حقیقتاً از کلام‌الله و بیت‌الله، یعنی خانه خدا، گریزان است و این مکان‌ها را محل عذاب خود می‌بیند. ترس فجیع شیطان بیش از هر چیز از مسجد و قرآن است؛ از همین رو، اصحاب و اولیای خود را به‌گونه‌ای هدایت می‌کند و صحنه را به‌گونه‌ای زمینه‌سازی می‌کند که این ابزارهای ترس او کنار زده شوند و از بین بروند یا سوزانده شوند.»
او در ادامه، تحلیل زمینی این حوادث را چنین تبیین می‌کند: «آموزه‌هایی که در مسجد مطرح می‌شود و آموزه‌هایی که از سوی قرآن ارائه می‌شود، آموزه‌هایی مخالف استکبار است. کلمه‌به‌کلمه قرآن و کلمه‌به‌کلمه محراب مسجد، مقابله با زیر بار زور رفتن را تعلیم می‌دهد. محراب مسجد، محل «حَرب» است؛ جایی که انسان در سنگر می‌نشیند و در کمین می‌ماند تا سخن زور را نپذیرد. در قرآن نیز بارها علیه استکبار سخن گفته شده و خداوند مستکبران را بدنام کرده و راه‌های مقابله با آنان را در قالب داستان‌های زندگی انبیا تبیین کرده است.»
حجت‌الاسلام میرلوحی تأکید می‌کند: «آن‌ها می‌بینند که برای شکستن صف و پیشروی، باید این نمادها را از میان بردارند؛ از همین رو در طول تاریخ بارها قرآن و مساجد را در سراسر جهان مورد تعرض قرار داده‌اند. اما هیچ‌گاه این تعرض‌ها باعث محجور شدن قرآن نشده است؛ بلکه هر بار که در جامعه ما این تصور ایجاد می‌شود که کلام خدا در میان ما فراموش شده است، خباثت بزرگ ابلیس و شیاطین جن و انس موجب می‌شود که مردم بیش از پیش به قرآن پناه بیاورند.»

«زندگی با آیه‌ها»؛ از نیاز فرهنگی تا پاسخ اجتماعی

امام جماعت مسجد امام صادق(ع)، با اشاره به افزایش چشمگیر مشارکت مردم در پویش ملی «زندگی با آیه‌ها» همزمان با آغاز این طرح، این استقبال را نشانه‌ای از جای خالی چنین ابتکارهایی در فضای فرهنگی کشور می‌داند و می‌گوید«: پویش ملی «زندگی با آیه‌ها» از جمله پویش‌هایی بود که واقعاً جای آن خالی بود. این پویش نمایشی نبود، بلکه فطری بود و از جهات مختلف، چه به لحاظ نمادهای سمعی و بصری، چه به لحاظ مبلغین طرح و چه به لحاظ گستردگی، انتخاب‌های درست و دقیقی در آن صورت گرفته است. به‌تدریج می‌توان آن را به‌عنوان یک رویداد سنتی در کشور تلقی کرد که جا افتاده و آشنایی‌ها با آن بیشتر شده است.»
او در ادامه، با تحلیل پیوند این استقبال با حوادث اخیر، تصریح می‌کند:« وقتی مردم عزیز ما، که عمده ملت ما را تشکیل می‌دهند، می‌بینند که به قرآن اهانت می‌شود، از سوی دیگر جمعی خودجوش و عاشق می‌آیند و می‌گویند ما چون با این آیه زندگی می‌کنیم، اگر آن را آتش بزنید، انگار ما را آتش زده‌اید. طبعاً این یک واکنش اجتماعی به حوادث تلخ هجده و نوزده دی است که مردم را وادار می‌کند در این پویش خود را زنده کنند و این پویش را نیز زنده نگه دارند.»

قرآن و اهل‌بیت؛ تکیه‌گاه جامعه در طوفان‌های فتنه

 میرلوحی رجوع به قرآن را در شرایط فشار و تهدیدهای اجتماعی، یک ضرورت غیرقابل جایگزین می‌داند و تصریح می‌کند: «ما گزینه دیگری نداریم که برای تحمل این تهدیدها و فشارها و تبدیل آن‌ها به فرصت‌ها به قرآن پناه ببریم. به‌وضوح دیده می‌شود افرادی که در سبک زندگی و برنامه‌های خود جایی برای قرآن قائل نیستند، عمدتاً یا دچار ناامیدی می‌شوند یا در صف دشمن قرار می‌گیرند. ما چاره‌ای نداریم جز اینکه با قرآن از این فتنه‌ها عبور کنیم.»
او ادامه می‌دهد: «اگر طوفان‌ها سنگین است و سنگین‌ترین طوفان‌ها در این آخرالزمان، به لحاظ فکری، عقیدتی، روحی، روانی، اقتصادی و تنش‌ها و کنش‌های مختلف دشمنان شکل گرفته است، ما به یک ثقل اکبر نیاز داریم؛ به سنگین‌ترین وزنه‌ای که ما را در این فتنه‌ها، تهدیدها و فشارها نگه دارد. بنابراین تنها چیزی که می‌تواند به همبستگی اجتماعی کمک کند همین قرآن است. البته نباید فراموش کرد که «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ»؛ هر دو ثقل مطرح‌اند، زیرا اهل‌بیت(ع) مفسران صحیح قرآن‌اند و می‌توانند ما را حفظ کنند.»

ارتقای پویش «زندگی با آیه‌ها» به سبک زندگی مردم

پویش «زندگی با آیه‌ها» امسال وارد سومین سال خود شده و سال گذشته حدود ۱۲ میلیون مخاطب داشته است. میرلوحی بر ضرورت اقدامات تکمیلی فرهنگی و اجتماعی برای گسترش این حرکت قرآنی تأکید می‌کند و می‌گوید: «ما باید از علم روز تبلیغات در این زمینه استفاده کنیم. دشمن ما در سکوها و پلتفرم‌هایی که مردم صبح تا شب با آن‌ها زندگی می‌کنند فعال است و از این طریق، پیام‌های ننگین، غیرمنطقی و متعفن خود را با زرق و برق منتقل می‌کند. چاره‌ای نداریم جز اینکه متخصصانی که به‌ویژه در حوزه «gamification» (بازی‌گونه سازی) مهارت دارند، در این زمینه وارد شوند و این مفاهیم در اختیار آن‌ها قرار گیرد.»
او ادامه می‌دهد: «باید پوشش مصنوعی که محتوا و پایه آن بر رویکرد منظومه قرآنی است، در اختیار جامعه متدین خودمان قرار گیرد تا به تدریج، مردم بتوانند با ارتقای هر لحظه زندگی خود، پرسش کنند که چگونه مشاوره بگیرند و چگونه زندگی‌شان را قرآنی کنند. همچنین لازم است آموزش و پرورش کشور در این زمینه فعال شود و معلمان معارفی، به‌ویژه در ماه رمضان، برنامه‌های خود را طوری تنظیم کنند که بخشی از این پویش را همراهی کنند.»
او تأکید می‌کند:« در نهایت، باید برای تولید اینفوگرافیک‌ها، سریال‌ها و ویدئوهای مربوط به پویش بودجه اختصاص داده شود تا این حرکت قرآنی در سطح جامعه به‌طور ملموس و گسترده دنبال شود.»

استقامت؛ کلید عبور از فشارها و تهدیدها

در ماه رمضان امسال، آیاتی که برای پویش «زندگی با آیه‌ها» انتخاب شده حول محورهای صبر، ایستادگی و نصر هستند. میرلوحی درباره توصیه‌های قرآن در این زمینه می‌گوید: «یکی از آیاتی که زیاد شنیده شده اما به این نحو کمتر توجه شده، آیه «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ» است. وقتی انسان اعلام می‌کند «پروردگار ما خداست»، پرسش بعدی این است که برنامه عملی پس از این اعلام چیست. در دین اسلام، اصول و دستورهای رکنی هم در حوزه نظری و هم عملی بیان شده است؛ مثلاً در حوزه نظری، تقوا جایگاه بالایی دارد و قرآن بارها به تفکر دعوت کرده است. مسئله ولایت نیز از ستون‌های استوار معارف اسلامی و نماز ستون دین است. اما خداوند در این آیه، پس از اعلام بندگی و تبعیت، اولویت نخست را استقامت قرار داده است.»
امام جماعت مسجد امام صادق(ع) ادامه می‌دهد: «هنگامی که انسان می‌گوید «پروردگار ما خداست»، هجمه‌ها و فشارها آغاز می‌شود و مسیر بندگی با تهدیدها و جنگ‌ها همراه است. بنابراین، مبنای همه کارهای ما استقامت است. این مسئله تنها مربوط به شرایط فعلی جمهوری اسلامی نیست؛ همه انبیاء وقتی پرچم حق را بلند کردند، با جسارت، خیانت و تنها ماندن مواجه شدند. » 
میرلوحی تأکید می‌کند: «اگر در مقابل تهدیدها قرار گرفتیم، این وعده اولیه خداست که مسیر سخت خواهد بود. اما اگر ثبات و استقامت داشته باشیم، «ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ»؛ خداوند فرشتگان آسمانی خود را برای ما می‌فرستد، دل‌ها را از خوف و حزن پاک می‌کند و انسان را به بهشتی که وعده داده شده بشارت می‌دهد.»
وی در پایان توصیه می‌کند: «باید بدانیم مسیر درست را رفته‌ایم و کار صحیح انجام داده‌ایم، هرچند گاهی در روش ممکن است اشتباهاتی رخ دهد که خداوند با نگاه رحمت و مغفرت خود جبران خواهد کرد. این انقلاب عظیم و عزیز، ان‌شاءالله با برکت مقام معظم رهبری به دستان صاحب اصلی آن، حضرت ولی‌عصر(عج)، خواهد رسید.»
 

منبع: ایکنا